Yeni araşdırma göstərir ki, insanların psixoloji və koqnitiv fəaliyyət göstəriciləri ən yüksək səviyyəyə 55–60 yaş arasında çata bilər. Alimlərin fikrincə, uzun illər ərzində toplanmış bilik, emosional yetkinlik və həyat təcrübəsi düşünmə sürətində baş verən təbii azalmanı müəyyən dərəcədə kompensasiya edə bilər.
Manset.az Qaynarinfo-ya istinadən xəbər verir ki, tədqiqatın nəticələri insanların çoxunun düşündüyünün əksinə olaraq, 30 yaşın zehni imkanların zirvəsi olmadığını göstərir.
"Intelligence" elmi jurnalında dərc olunan araşdırmada qeyd edilir ki, maye intellekt adlandırılan, yeni problemləri həll etmək və sürətli düşünmək qabiliyyəti təxminən 20 yaşında ən yüksək səviyyəyə çatır və sonrakı illərdə tədricən azalır. Bununla belə, peşəkar uğur və mürəkkəb qərarların qəbulu ilə əlaqəli bacarıqların adətən 55–60 yaşlarında ən yüksək səviyyəyə çatdığı bildirilir.
Alimlər hesab edirlər ki, funksional qabiliyyətlər əsas psixoloji xüsusiyyətlərin məcmusu kimi məhz orta yaşın sonlarında ən yüksək səviyyəyə çata bilər. Tədqiqat müəlliflərinin fikrincə, bu dövr insanların karyeralarında ən böyük nailiyyətlər qazandıqları mərhələ ilə də üst-üstə düşür.
Araşdırma necə aparılıb?
Qərbi Avstraliya Universitetinin tədqiqatçıları yaş artdıqca psixoloji qabiliyyətlərin necə dəyişdiyini araşdıran çoxsaylı elmi tədqiqatları təhlil ediblər.
Onlar real həyatda uğuru müəyyən edən doqquz əsas sahəni qiymətləndiriblər. Bunlara məntiqi düşünmə, söz ehtiyatı, bilik səviyyəsi, işçi yaddaş və məlumatların emal sürəti daxildir.
Bundan əlavə, tədqiqatçılar vicdanlılıq, intizamlılıq, etibarlılıq və emosional sabitlik kimi əsas şəxsiyyət xüsusiyyətlərini də nəzərə alıblar.
Bütün bu göstəricilər "koqnitiv-şəxsiyyət funksionallığı indeksi" adlandırılan vahid göstəricidə birləşdirilib.
Hansı qabiliyyətlər yaşla dəyişir?
Araşdırma göstərib ki, məlumatların emal sürəti və işçi yaddaş kimi bəzi koqnitiv funksiyalar təxminən 20 yaşdan etibarən tədricən zəifləməyə başlayır.
Bununla yanaşı, söz ehtiyatı, maliyyə savadlılığı, emosional intellekt, vicdanlılıq və emosional sabitlik kimi xüsusiyyətlər yaş artdıqca inkişaf edir.
Bütün göstəricilər birlikdə qiymətləndirildikdə, psixoloji fəaliyyətin ən yüksək səviyyəsinin 55–60 yaş arasında olduğu müəyyən edilib.
Rəhbər vəzifələr üçün ən uyğun dövr
Araşdırma müəllifləri hesab edirlər ki, yüksək səviyyəli idarəetmə və mürəkkəb qərarların qəbulunu tələb edən vəzifələr üçün insanlar məhz orta yaşın sonlarında daha uyğun ola bilərlər.
Onların fikrincə, iri şirkət rəhbərləri, hakimlər və siyasi liderlər kimi mürəkkəb qərarlar qəbul edən şəxslər adətən nə 40 yaşdan əvvəl, nə də 65 yaşdan sonra öz maksimum potensiallarını nümayiş etdirirlər.
Tədqiqatda vurğulanır ki, orta yaşın son dövrü yalnız sosial və iqtisadi uğurlar baxımından deyil, həm də effektiv qərarvermə, liderlik və mürəkkəb vəzifələrin icrası üçün vacib hesab edilən psixoloji qabiliyyətlərin ən yüksək səviyyəyə çatdığı mərhələ kimi qiymətləndirilə bilər.
Alimlər qeyd edirlər ki, beynin həcmi təxminən 30 yaşdan sonra azalmağa başlasa da, digər neyrobioloji mexanizmlər bu dəyişikliklərin təsirini müəyyən dərəcədə kompensasiya edə bilər.
