Əslində bu 10-15 dəqiqə uşağın psixoloji inkişafına ciddi təsir göstərən vacib bir prosesdir. Psixoloqlar və neyrobioloqlar bildirirlər ki, bu vərdiş uşağın gələcək həyatına birbaşa təsir edir.
Manset.az Lent.az-a istinadən xəbər verir ki, uşaq psixoloqları və pedaqoqların fikrincə, axşam oxu ritualı beyində yeni neyron əlaqələrinin formalaşmasına kömək edir. Bu əlaqələr sonradan məktəbdə uğur, sosial bacarıqlar və stressə davamlılıq kimi keyfiyyətlərə təsir edir. Bu vərdişə nə qədər erkən başlanılsa, təsiri bir o qədər güclü olur.
Üç yaşa qədər uşaqlar üçün nağılın məzmunu o qədər də vacib deyil. Bu yaşda əsas rol valideynin səsi, intonasiyası və ritmidir. Uşaq üçün ən önəmli hiss təhlükəsizlikdir valideynin yanında olması və onu sakitləşdirməsi.
Nağıl oxumaq uşağın söz ehtiyatını da təbii şəkildə artırır. Uşaq yeni sözləri kontekstdə eşidir və emosiyalarla birlikdə yadda saxlayır. Bu isə dil inkişafını daha effektiv edir.
3-6 yaş arası uşaqlar üçün nağıllar sosial bacarıqların öyrənilməsində mühüm rol oynayır. Məsələn:
yad insanlarla danışmağın təhlükəsi
zəhmət və planlaşdırmanın əhəmiyyəti
yaxşı və pis davranışın fərqi
Bu yaşda uşaqlar eşitdiklərini oyunlarda canlandırır, qəhrəmanları təqlid edir və suallar verməyə başlayır. Bu isə empatiya və tənqidi düşüncənin formalaşmasının başlanğıcıdır. 6-10 yaş arası uşaqlar üçün isə nağıllar daha dərin məna qazanır. Onlar artıq mürəkkəb süjetləri başa düşə bilir və nəticə çıxarmağı öyrənirlər.
Bu mərhələdə oxunan hekayələr məsuliyyət və qərarvermə bacarıqlarını inkişaf etdirir. Neyrobioloqların araşdırmalarına görə, yatmazdan əvvəl mütəmadi oxu:
təxəyyülü aktivləşdirir
vizual düşüncəni inkişaf etdirir
beynin yaradıcılıq sahələrini stimullaşdırır
Uşaq nağıl dinləyərkən beynində obrazlar yaradır və bu proses idman zamanı əzələlərin məşqi kimi beyni “məşq etdirir”. Nağıllar həm də təbii sakitləşdirici təsirə malikdir. Onlar stress hormonunun səviyyəsini azaldır və uşağı sakit vəziyyətə gətirir. Bu xüsusilə narahat və həssas uşaqlar üçün vacibdir. Lakin bütün nağıllar yatmazdan əvvəl uyğun deyil. Qorxulu, gərgin və ya zorakılıq elementləri olan hekayələr uşağın yuxusuna mənfi təsir göstərə bilər.
Yaşa uyğun seçim etmək vacibdir:
0-3 yaş: sadə və qısa hekayələr
3-6 yaş: klassik nağıllar, amma izahla
6-10 yaş: daha dərin məzmunlu əsərlər
Oxu zamanı valideynin rolu da çox önəmlidir. Sadəcə oxumaq kifayət deyil:
intonasiyanı dəyişmək
qəhrəmanları canlandırmaq
suallar vermək
bu prosesi daha faydalı edir.
Nağıldan sonra uşaqla müzakirə aparmaq onun düşünmə və danışıq qabiliyyətini inkişaf etdirir. Uşaq hadisələri analiz etməyi və öz fikrini ifadə etməyi öyrənir. Ən vacib məqam isə budur: bu vaxt yalnız uşağa aid olmalıdır.
Telefonsuz, diqqət yayındırmadan, səmimi şəkildə keçirilən bu dəqiqələr uşağın yaddaşında qalır və onun psixoloji dayanıqlığını formalaşdırır. Yatmazdan əvvəl nağıl oxumaq sadəcə bir vərdiş deyil bu, uşağın gələcəyinə qoyulan ən dəyərli sərmayələrdən biridir.
