ABŞ-ın vitse-prezidentinin Azərbaycana səfəri
ikitərəfli münasibətlərdə mühüm mərhələni ifadə edir. Bu səfər qarşılıqlı
faydalı strateji əlaqələrin genişləndirilməsi, iki ölkə arasında iqtisadi və təhlükəsizlik
sahəsində əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsinə yönəlib. Səfər ötən il Vaşinqtonun
vasitəçiliyi ilə əldə olunmuş razılaşmaların davamı kimi qiymətləndirilir və
aydın mesaj verir: Birləşmiş Ştatlar Cənubi Qafqazda fəal iştirakını davam
etdirir və regionu özünün daha geniş xarici siyasət prioritetlərinin bir hissəsi
hesab edir.
Münasibətlərin bu yeni mərhələsini
formalaşdıran əsas nəticələrdən biri Bakıda ABŞ və Azərbaycan arasında Strateji
Tərəfdaşlıq Xartiyasının imzalanmasıdır. Xartiya ikitərəfli əməkdaşlığı
institusional çərçivəyə salır və müxtəlif sahələr üzrə uzunmüddətli əməkdaşlıq
üçün əsas yaradır. Bu sənəd münasibətlərin artan yetkinliyini əks etdirir və hər
iki ölkənin daha strukturlaşdırılmış və gələcəyə yönəlmiş tərəfdaşlığa doğru irəlilədiyini
təsdiqləyir.
Son illərdə ABŞ–Azərbaycan münasibətləri tarixi zirvəyə çatmış və strateji tərəfdaşlığın yeni mərhələsinə qədəm qoymuşdur. Prezident İlham Əliyevin Vaşinqtona səfəri zamanı tərəflər əməkdaşlığın institusional əsasda qurulması və ikitərəfli əlaqələrin dərinləşdirilməsi məqsədilə Strateji İşçi Qrupunun yaradılması barədə razılığa gəliblər.
ABŞ-la strateji tərəfdaşlıq üç əsas
istiqaməti əhatə edəcək:
- enerji və regional bağlantı (o cümlədən
ticarət və tranzit);
- iqtisadi investisiyalar, xüsusilə süni
intellekt və rəqəmsal infrastruktur sahəsində;
- həmçinin təhlükəsizlik əməkdaşlığı, o
cümlədən kibercinayətkarlıq və müdafiə sahəsində əməkdaşlıq və terrorizmlə
mübarizə.
Strateji İşçi Qrupunun yaradılması
infrastrukturun inkişafını sürətləndirəcək, enerji investisiyalarını genişləndirəcək
və regional iqtisadi inteqrasiyanı təşviq edəcək. Bu, ABŞ texnologiyası və
kapitalının Azərbaycanın iqtisadi transformasiyasında rolunun artması deməkdir.
Ümumi məqsəd yalnız ikitərəfli inkişaf deyil, eyni zamanda regional tərəfdaşlıqların
və sabitliyin möhkəmləndirilməsidir.
Bağlantılar üzrə mühüm xətt - TRIPP
marşrutunun fəaliyyətə başlamasıdır ki, bu da Şərq–Qərb istiqamətində əsas
bağlantı dəhlizlərindən birinə çevrilməyə iddialıdır. Prezident İlham Əliyevin
qeyd etdiyi kimi, Cənubi Qafqaz artıq heç vaxt qarşıdurma məkanı olmayacaq. Azərbaycanın
uzunmüddətli vizyonu regionu münaqişələrdən inteqrasiya olunmuş əraziyə,
infrastruktur, ticarət şəbəkələri, boru kəmərləri və rəqəmsal bağlantı ilə
xarakterizə olunan bazara çevirməkdir.
Vensin səfərindən əvvəl, fevralın 9-da
Prezident İlham Əliyev Bakıda ABŞ Ticarət Palatasının nümayəndələri ilə
görüşüb. Enerji, nəqliyyat, texnologiya və ərzaq sektorlarını təmsil edən
onlarla şirkətin nümayəndəsindən ibarət nümayəndə heyəti Amerika biznesinin Azərbaycana
artan marağını əks etdirirdi. Bu səfər də ilklərdən biri idi. ABŞ şirkətləri ilə
əməkdaşlıq, xüsusilə enerji sektorunda, Azərbaycanın qlobal enerji bazarlarına
inteqrasiyasının əsasını qoymuş “Əsrin müqaviləsi”nə qədər uzanan uzunmüddətli tərəfdaşlığa
əsaslanır.
Vitse-prezident Vensin regional səfəri həm
də, mühüm siyasi mesajlar verdi. Onun Ermənistanda etdiyi çıxış: sülhün keçmiş
narrativlərə qapılmaqdan deyil, gələcəyə yönəlmiş baxışdan asılı olduğunu
vurğulaması konstruktiv əməkdaşlığın əhəmiyyətini önə çəkir.
Prezident İlham Əliyevin təşəbbüsü ilə 44
günlük Vətən müharibəsindən sonra başlanan Azərbaycan–Ermənistan sülh gündəliyi
uzunmüddətli regional sabitliyə doğru atılmış mühüm addım idi. Əhəmiyyətli çətinliklərə
baxmayaraq, proses göstərir ki, davamlı sülh siyasi iradə, diplomatiya və
iqtisadi inteqrasiya yolu ilə mümkündür.
Ötən həftə BƏƏ-də Cənubi Qafqazda əldə
olunan tarixi sülh razılaşması “Zayed İnsan Qardaşlığı” mükafatı ilə təqdir
olunmuşdur ki, bu da beynəlxalq ictimaiyyətin Cənubi Qafqazda son irəliləyişlərə
verdiyi yüksək qiyməti əks etdirir.
Beynəlxalq Sülh və Rifah üçün Tramp
Marşrutu (TRIPP), eləcə də Trans-Xəzər ticarət marşrutu Avropa ilə Asiya
arasında əsas körpüyə çevrilə bilər. Layihə dəmir yolları, avtomobil yolları,
boru kəmərləri, elektrik ötürmə xətləri və fiber-optik şəbəkələrdən ibarət
multimodal sistemi nəzərdə tutur. Bu təşəbbüslər, həm də, xammalın, kritik
mineralların və nadir torpaq elementlərinin ABŞ və qlobal bazarlara
daşınmasına, eyni zamanda daha geniş Avrasiya regionunda ticarət və investisiya
axınlarının artmasına imkan yarada bilər.
Coğrafi baxımdan uzaq olsa da, ABŞ
regional iqtisadi təşəbbüslərdə getdikcə daha fəal iştirak edir. Müasir ticarət
və rəqəmsal bağlantı məsafə anlayışını yenidən formalaşdıraraq daha dərin
iqtisadi inteqrasiya və virtual əməkdaşlığa şərait yaradır. Vaşinqton bağlantı
layihələrində iştiraka daha geniş iqtisadi məqsədlərlə, o cümlədən ABŞ-da yeni
iş yerlərinin yaradılması və Amerika biznesi üçün ticarət imkanlarının genişləndirilməsi
kimi baxır.
Rəqəmsal transformasiya və süni intellekt
ABŞ-la iqtisadi əməkdaşlığın əsas sütunlarına çevrilir. Azərbaycanın neft, təbii
qaz, günəş və külək enerjisi potensialı data mərkəzləri üçün lazım olan enerji
təmin edə bildiyi üçün bu, texnoloji əməkdaşlıqda üstünlük hesab olunur.
Siyasi səviyyədə artan əməkdaşlıq
qarşılıqlı hörmət və ortaq strateji maraqları əks etdirir. Yüksək səviyyəli
dialoq və davamlı diplomatik təmaslar hər iki tərəfin əməkdaşlığı gücləndirmək
və uzunmüddətli tərəfdaşlıq qurmaq niyyətini nümayiş etdirir.
Nəticə etibarilə, bu səfər daha geniş
kontekstdə — sülhün möhkəmləndirilməsi, iqtisadi bağlantının inkişafı və Cənubi
Qafqazda ABŞ-ın iştirakının yeni strateji çərçivəsinin formalaşması fonunda
qiymətləndirilməlidir. Təhlükəsizlik əməkdaşlığı mühüm komponent olaraq qalsa
da, iqtisadi tərəfdaşlıq, infrastrukturun inkişafı və texnoloji əməkdaşlıq
getdikcə ön plana çıxır.
Beləliklə, ABŞ-ın vitse-prezidentinin səfəri yalnız simvolik deyil, həm də praktik əhəmiyyət daşıyır. Bu səfər daha güclü iqtisadi əlaqələrə, daha dərin siyasi dialoqa və TRIPP üzrə işlərin sürətləndirilməsinə doğru istiqaməti möhkəmləndirir. Bu marşrut Cənubi Qafqazı Avropa ilə Asiyanı birləşdirən əsas dəhlizə çevirə və davamlı sülhə, regional sabitliyə və ortaq rifaha töhfə verə bilər.
Pərvanə Vəliyeva
Milli Məclisin deputatı,
Beynəlxalq Münasibətlər və
Parlamentlərarası Əlaqələr
Komitəsinin üzvü
