Alimlər 2023-cü il başlayandan bu ilin dəhşətli istilərlə yadda qalacağını bildiriblər.
Manset.az xarici KİV-ə istinadən mütəxəssislərin 2023-cü ilin yayının nə üçün bu qədər isti keçməsinin 4 səbəbini təqdim edir.
1.Dünyanın bəzi yerlərində yerləşən “İstilik günbəzləri”
İstilik dalğaları atmosferdə yüksək təzyiqin artması nəticəsində yaranır. Bu təzyiq altındakı havanı sıxır və qızdırır. Hava aşağı düşdükcə daha soyuq, daha sürətli hərəkət edən hava axınlarını da itələyir. Nəticədə torpaq, qum, beton və asfalt günəş işığında yanır. Yay günlərinin uzun olması səbəbindən istilik enerjisi sürətlə yığılır və temperatur yüksəlir. İstilik dalğaları bu yüksək təzyiq vəziyyətini uzun müddət saxlaya bilir. Bu hava nümunəsi də "istilik qübbəsi" adlanır.
2. El Nino
Yayın əvvəlində Amerika İqlim Proqnoz Mərkəzi 2023-cü ilin böyük El Nino ili olacağını açıqlamışdı. El Nino Sakit Okeanda Ekvator boyunca yayılan isti suyun səbəb olduğu geniş miqyaslı iqlim nümunəsidir. Bu zaman Sakit okeanda çoxlu istilik atmosferə ötürüldüyü üçün əlavə temperaturlar yaranır. Böyük Britaniyanın Exeter Universitetində iqlim böhranı üzrə professor Tim Lentonun sözlərinə görə əgər dənizlər normaldan daha isti olarsa, daha yüksək temperatur gözləyə bilərsiniz. ABŞ-ın Berkeley Earth temperatur monitorinq qrupu isə bildirib ki, bu, yəqin ki, real təsirin yalnız kiçik bir hissəsidir. Çünki El Nino hadisəsi yeni başlamışdır.
3. Toz və kükürd
Atlantik okeanının, xüsusən də Amerika qitəsinin istiləşməsi adətən günəş işığını okeandan uzaqda əks etdirən iki maddənin azalması ilə də kəskinləşə bilər: Sahara səhrasından əsən toz və gəmi yanacaqlarından kükürd aerozolları. Təhlillər göstərir ki, son aylarda Saharada çox aşağı səviyyədə toz yaranıb. 2020-ci ildə pandemiya ilə əlaqədar görülən tədbirlər nəqliyyat yanacaqlarından ayrılan kükürdün miqdarını da azaldıb. Bildirilib ki, bunlar Şimali Atlantikanın istilik artımının hamısını izah etmir, lakin şiddətini artırmış ola bilər.
4. İqlim dəyişikliyi
İqlim böhranı istilik dalğalarını daha da ekstremal edir. Əslində bütün bu istilərin bəlkə də ən əsas səbəbi iqlim dəyişikliyidir. İnsanlar Sənaye İnqilabından bəri Yer kürəsini təxminən 1,2 dərəcə qızdırıblar. Alimlərinin fikrincə, havadan yanacaq emissiyalarını və karbon dioksidi əhəmiyyətli dərəcədə azaltmadan bir neçə il ərzində bu rəqəm 1,5 dərəcəni keçə bilər. Mütəxəssislərin fikrincə bu ayın isti dalğalarına tək bir hadisə deyil, eyni vaxtda bir neçə hadisə səbəb olub. Bildirilib ki, El Nino 2024-cü ildə Yer kürəsini daha da istiləşdirə bilər. Bu, yalnız başlanğıcdır. Bəşəriyyət gələcəkdə daha da şiddətli isti dalğalarına uyğunlaşmalı olacaq.
Aygün
Manşet.az
