Tarixin elə günləri var ki, onlar sadəcə təqvimin bir səhifəsi deyil, bütöv bir xalqın taleyində dönüş nöqtəsi, milli yaddaşında əbədiyaşar hadisə, gələcəyə baxışında isə mənəvi istinad nöqtəsinə çevrilir. 8 Noyabr Azərbaycan xalqı üçün məhz belə bir gündür. Bu tarix yalnız hərbi qələbənin deyil, milli ləyaqətin, tarixi ədalətin, siyasi iradənin və dövlətçilik əzminin təntənəsidir.
Tarixin dəyişdiyi gün
Bəzən bir xalqın keçdiyi uzun və mürəkkəb tarixi yolun mahiyyətini anlamaq üçün tək bir günə nəzər salmaq kifayət edir. Həmin günün arxasında illərin ağrısı, nəsillərin ümidi, dövlətin mübarizəsi və millətin sarsılmayan inamı dayanır. Azərbaycan üçün 8 Noyabr məhz belə bir tarixi məna daşıyır. 2020-ci il noyabrın 8-də Şuşanın işğaldan azad edilməsi ilə Azərbaycan xalqı yalnız qədim mədəniyyət paytaxtına qovuşmadı. Bu hadisə otuz ilə yaxın davam edən işğal dövrünün yaratdığı mənəvi sarsıntılara, məcburi köçkünlük faciəsinə və ədalətsizliyin doğurduğu ümidsizliyə verilən tarixi cavab oldu.
Şuşanın azadlığı hərbi baxımdan mühüm strateji uğur olmaqla yanaşı, Azərbaycan cəmiyyətinin mənəvi dünyasında böyük dönüş yaratdı. Çünki Şuşa Azərbaycan üçün yalnız coğrafi məkan deyil. O, milli mədəniyyətin, tarixi yaddaşın, musiqinin, poeziyanın və mənəvi kimliyin rəmzidir. Məhz buna görə də 8 Noyabrın Zəfər Günü kimi təsbit edilməsi dərin tarixi məntiqə əsaslanır. Bu gün Azərbaycan dövlətinin öz suveren hüquqlarını müdafiə etmək əzminin, xalqın öz torpağına bağlılığının və milli birliyin gücünün simvoluna çevrilmişdir. 2026-cı ildə Azərbaycan Zəfərinin altıncı ildönümünü qeyd edir. Aradan keçən zaman bu qələbənin əhəmiyyətini azaltmır, əksinə, onun tarixi və siyasi miqyasını daha aydın göstərir.
Otuz ilin sınağından çıxan milli iradə
Azərbaycanın Zəfərə gedən yolu heç də asan olmayıb. XX əsrin sonlarında ölkəmizin üzləşdiyi hərbi təcavüz, torpaqlarımızın işğalı, yüz minlərlə insanın doğma yurdlarından didərgin düşməsi, dağıdılmış yaşayış məntəqələri və itirilmiş insan həyatları milli tariximizin ən ağır səhifələrini təşkil edir.
Lakin bu illər yalnız məğlubiyyətin və itkilərin tarixi deyildi. Eyni zamanda, Azərbaycanın dövlət kimi möhkəmləndiyi, milli məqsədlərini müəyyənləşdirdiyi, siyasi və iqtisadi imkanlarını səfərbər etdiyi bir dövr idi. Azərbaycan xalqı işğal faktı ilə heç vaxt barışmadı. Qarabağ məsələsi ayrı-ayrı siyasi qüvvələrin və ya müəyyən bir nəslin deyil, bütövlükdə millətin ortaq məsələsinə çevrildi. Məcburi köçkün ailələrində böyüyən uşaqlar ata-baba yurdlarını görməsələr də, həmin torpaqların adını, tarixini və mənəvi dəyərini öz yaddaşlarında yaşatdılar.
Bu, milli yaddaşın nə qədər güclü olduğunu göstərən mühüm həqiqətdir. Çünki torpaq yalnız fiziki məkan deyil. Torpaq xalqın keçmişi ilə gələcəyi arasında mənəvi bağdır. Həmin bağ qırılmadıqca, tarixi ədalətin bərpasına olan inam da itmir. Azərbaycanın 2020-ci ildə qazandığı Qələbə məhz bu sarsılmayan inamın, uzunmüddətli dövlət quruculuğunun və məqsədyönlü hazırlığın nəticəsi idi. Zəfərin mahiyyətini yalnız 44 günlük hərbi əməliyyatların nəticələri ilə məhdudlaşdırmaq doğru olmazdı. Bu qələbənin arxasında illərlə aparılan diplomatik mübarizə, iqtisadi inkişaf, ordu quruculuğu, beynəlxalq tərəfdaşlıqlar və milli həmrəyliyin qorunması dayanırdı. Başqa sözlə, 2020-ci ilin payızında Azərbaycan Ordusunun döyüş meydanında nümayiş etdirdiyi güc, eyni zamanda, dövlətin uzun illər ərzində formalaşdırdığı potensialın ifadəsi idi.
Siyasi iradədən hərbi qələbəyə
Tarix göstərir ki, dövlətlərin taleyində mühüm dönüşlər yalnız güclü ordunun mövcudluğu ilə deyil, həm də siyasi rəhbərliyin strateji qərar qəbul etmək bacarığı ilə bağlıdır.
Azərbaycan Prezidenti, Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı İlham Əliyevin rəhbərliyi dövründə Qarabağ məsələsi dövlət siyasətinin başlıca prioritetlərindən biri kimi saxlanıldı. İşğal altındakı ərazilərin azad edilməsi məqsədi beynəlxalq platformalarda ardıcıl şəkildə müdafiə olundu, paralel olaraq ölkənin hərbi və iqtisadi imkanları genişləndirildi. 2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi Azərbaycan dövlətinin ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində həlledici mərhələ oldu. Müharibə dövründə siyasi rəhbərliyin mövqeyi, ordunun əməliyyat imkanları və cəmiyyətin səfərbərliyi arasında formalaşan vəhdət qələbənin əsas amillərindən biri idi. Prezident İlham Əliyevin həmin dövrdə beynəlxalq mediaya verdiyi müsahibələr, diplomatik müstəvidə apardığı mübarizə və Azərbaycan cəmiyyətinə müraciətləri informasiya və siyasi qarşıdurmanın da müharibənin mühüm tərkib hissəsi olduğunu nümayiş etdirdi. Burada diqqət çəkən əsas məqam hərbi məqsədlərlə siyasi məqsədlərin uzlaşdırılması idi. Azərbaycan döyüş meydanında üstünlük əldə etməklə yanaşı, beynəlxalq hüquq çərçivəsində ərazi bütövlüyü prinsipinə əsaslanan mövqeyini müdafiə edirdi.
Noyabrın 10-da imzalanan üçtərəfli bəyanat hərbi əməliyyatların dayandırılması ilə nəticələndi. Həmin razılaşmadan sonra Ağdam, Kəlbəcər və Laçın rayonlarının işğal altında qalan əraziləri Azərbaycana qaytarıldı. Beləliklə, 44 günlük Vətən müharibəsi Azərbaycanın müasir dövlətçilik tarixində yeni siyasi və geostrateji reallıq yaratdı.
Azərbaycan əsgəri – Zəfərin əsl qəhrəmanı
Hər bir böyük qələbənin arxasında insan taleləri dayanır. Dövlətin siyasi iradəsi, iqtisadi qüdrəti və hərbi texnologiyaları nə qədər mühüm olsa da, döyüş meydanında qələbəni təmin edən əsas qüvvə Vətən uğrunda mübarizə aparan insandır. Azərbaycan əsgəri 44 günlük Vətən müharibəsində yalnız hərbi hazırlığını deyil, yüksək mənəvi keyfiyyətlərini, fədakarlığını və vətənpərvərliyini nümayiş etdirdi. Dağlıq ərazilərdə, mürəkkəb relyef şəraitində, ağır döyüşlər zamanı göstərilən şücaət Azərbaycan hərb tarixinin ən mühüm səhifələrindən birini yaratdı. Xüsusilə Şuşa uğrunda döyüşlər Azərbaycan hərbçilərinin iradəsinin və peşəkarlığının rəmzinə çevrildi. Şəhərin coğrafi mövqeyi, müdafiə xüsusiyyətləri və əməliyyat şəraiti nəzərə alındıqda, onun azad edilməsi böyük hərbi uğur idi.
Ancaq bu qəhrəmanlığın ən böyük mənəvi ölçüsü şəhidlərimizin fədakarlığıdır. Bu gün Zəfərdən danışarkən ilk növbədə Vətən uğrunda həyatını itirmiş insanların xatirəsi qarşısında baş əymək lazımdır. Çünki qələbənin sevinci ilə şəhidliyin ağrısı Azərbaycan xalqının yaddaşında bir-birindən ayrılmaz duyğulardır. Hər şəhid ailəsinin yaşadığı itki bütövlükdə cəmiyyətin mənəvi məsuliyyətidir. Hər qazinin keçdiyi döyüş yolu dövlətin və xalqın diqqətinə, ehtiramına layiqdir. Zəfərin əsl böyüklüyü də bundadır: o, yalnız qalibiyyət hissi yaratmır, həm də gələcək nəsillərə bu qələbənin hansı fədakarlıqlar hesabına qazanıldığını xatırladır.
Şəhidlərin xatirəsini yaşatmaq təkcə abidələr ucaltmaq və anım mərasimləri keçirməklə məhdudlaşmamalıdır. Onların uğrunda mübarizə apardıqları dövlətin gücləndirilməsi, cəmiyyətin inkişafı və milli birliyin qorunması da bu xatirəyə sədaqətin ifadəsidir. Ordumuzun rəşadəti sayəsində Şuşanın azadlığı həm də göstərdi ki, milli kimliyin mühüm rəmzləri xalqın tarixi şüurundan silinmir.
Xalq–dövlət birliyi: Zəfərin mənəvi dayağı
Vətən müharibəsinin ən mühüm ictimai nəticələrindən biri Azərbaycan cəmiyyətində milli həmrəylik hissinin güclənməsi oldu. Müharibə günlərində müxtəlif siyasi baxışlara, sosial mövqelərə və dünyagörüşlərinə malik insanlar ortaq milli məqsəd ətrafında birləşdilər. Bu birlik yalnız emosional hadisə deyildi. O, Azərbaycan xalqının dövlətçilik düşüncəsində ərazi bütövlüyü və milli suverenlik məsələlərinin nə qədər mühüm yer tutduğunu göstərirdi. Cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrinin orduya mənəvi dəstəyi, könüllü təşəbbüslər, şəhid ailələrinə və hərbçilərə göstərilən diqqət milli həmrəyliyin konkret təzahürləri idi. Müharibə dövründə informasiya mühitində aparılan mübarizə də bu birliyin mühüm istiqamətlərindən birinə çevrildi. Lakin milli birliyin əhəmiyyəti yalnız müharibə şəraiti ilə məhdudlaşmır. Əsl məsələ həmin həmrəyliyi sülh dövründə də qoruyub saxlamaqdır. Çünki güclü dövlət yalnız hərbi imkanları ilə deyil, həm də vətəndaşlarının bir-birinə və dövlət institutlarına münasibəti, ictimai məsuliyyət hissi və ortaq gələcək təsəvvürü ilə möhkəmlənir. Zəfərin bizə verdiyi mühüm dərslərdən biri budur ki, milli məqsədlər ətrafında formalaşan birlik cəmiyyətin inkişafına yönəldildikdə daha davamlı nəticələr yaradır. Bu gün Azərbaycan 2020-ci ildən əvvəlki Azərbaycan deyil. Ölkənin regional mövqeyi, təhlükəsizlik mühiti, siyasi prioritetləri və inkişaf perspektivləri mühüm dəyişikliklərə məruz qalıb.
Ərazi bütövlüyünün və suverenliyin bərpası Azərbaycan dövlətçiliyinin qarşısında yeni imkanlar yaratmaqla yanaşı, yeni məsuliyyətlər də müəyyənləşdirib. Bundan sonrakı tarixi mərhələdə əsas vəzifə əldə olunmuş nəticələri qorumaq, iqtisadi potensialı genişləndirmək, güclü institutlar formalaşdırmaq, insan kapitalını inkişaf etdirmək və milli həmrəyliyi möhkəmləndirməkdir. Çünki Zəfərin əsl davamlılığı yalnız onun hər il təntənəli şəkildə qeyd edilməsində deyil, həmin qələbənin açdığı imkanlardan xalqın rifahı və dövlətin gələcəyi naminə istifadə olunmasındadır.
8 Noyabr bizə həm də bir həqiqəti xatırladır: dövlətin gücü yalnız ordusunun qüdrəti ilə ölçülmür. Güclü dövlətin arxasında savadlı cəmiyyət, dayanıqlı iqtisadiyyat, işlək institutlar, milli mədəniyyət və öz gələcəyinə inanan vətəndaş dayanmalıdır. Azərbaycanın Vətən müharibəsində qazandığı Qələbə milli tariximizin şərəfli səhifəsidir. Lakin tarix qarşısında vəzifəmiz bu səhifəni yalnız qürurla oxumaq deyil, onun davamını da layiqincə yazmaqdır. Zəfər Günü həm sevinc, həm qürur, həm də dərin ehtiram günüdür. Bu tarixdə şəhidlərimizin əziz xatirəsini yad edir, qazilərimizin fədakarlığını minnətdarlıqla xatırlayır, Azərbaycan xalqının keçdiyi çətin və şərəfli yola nəzər salırıq. Bu günün ən böyük mənəvi dərsi ondan ibarətdir ki, müstəqillik, suverenlik və milli ləyaqət heç vaxt öz-özünə qorunmur. Onların yaşaması üçün siyasi iradə, güclü dövlət, ayıq cəmiyyət və nəsillər arasında davamlı mənəvi bağlılıq lazımdır.
Adil Əliyev,
Suraxanı Rayonu İcra Hakimiyyətinin başçısı
Hüquq üzrə fəlsəfə doktoru
