Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bərpası ilə nəticələnən tarixi Zəfər xalqımızın yaddaşında əbədi yaşayacaq. Bu şanlı tarixdə Füzuli şəhərinin azad edilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Müzəffər Ali Baş Komandan, Prezident İlham Əliyevin 31 iyul 2023-cü il tarixli Sərəncamı ilə işğaldan azad edilmiş ərazilərin şəhər günlərinin təsis edilməsi də bu tarixi hadisələrin əbədiləşdirilməsinə xidmət edir. Həmin Sərəncama əsasən, 17 oktyabr Füzuli şəhəri günü kimi müəyyən edilib.
Füzuli
şəhəri və rayonun böyük hissəsi 1993-cü il avqustun 23-də Ermənistan silahlı
qüvvələri tərəfindən işğal edilib. İşğal və müharibə nəticəsində rayon
sakinlərindən 663 nəfər şəhid olub, 181 nəfər əsir və itkin düşüb, 400
nəfərədək insan müharibə əlili olub. 1994-cü il yanvarın 5-də Azərbaycan
Ordusunun keçirdiyi uğurlu əməliyyat nəticəsində Füzuli rayonunun 22 yaşayış
məntəqəsi işğaldan azad edilib. Lakin Füzuli şəhəri 27 il ərzində işğal altında
qalıb. 2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi Füzulinin taleyində
yeni mərhələ yaratdı. Azərbaycan Ordusu Ali Baş Komandan İlham Əliyevin
rəhbərliyi ilə düşmənin uzun illər ərzində qurduğu möhkəmləndirilmiş müdafiə
sistemlərini yararaq ardıcıl qələbələr qazandı. Füzuli istiqamətində aparılan
döyüşlər Vətən müharibəsinin ən ağır və strateji baxımdan mühüm
əməliyyatlarından biri oldu. Təmas xəttində düşmənin 30 il ərzində qurduğu
çoxsaylı istehkam və müdafiə xətlərinin yarılması ciddi hərbi hazırlıq və
yüksək peşəkarlıq tələb edirdi. Hətta bir sıra hərbi mütəxəssislər Füzulinin
azad edilməsinin aylarla davam edə biləcəyini düşünürdülər.
Lakin
Azərbaycan Ordusunun yüksək döyüş hazırlığı, müasir silah və texnologiyalardan
səmərəli istifadə imkanları, hərbi qulluqçuların peşəkarlığı və misilsiz
qəhrəmanlığı bu maneələri aradan qaldırdı. 2020-ci il oktyabrın 17-də Füzuli şəhəri, Qoçəhmədli,
Çimən, Cuvarlı, Pirəhmədli, Musabəyli, İşıqlı və Dədəli kəndləri işğaldan azad
edildi. Vətən müharibəsi zamanı ümumilikdə rayonun 62 yaşayış
məntəqəsi azad olundu.
Füzulinin
azad edilməsindən sonra qarşıda duran əsas vəzifələrdən biri işğalın ağır
nəticələrinin aradan qaldırılması, şəhərin və rayonun yenidən qurulması,
təhlükəsiz və müasir həyat şəraitinin yaradılması idi. Prezident İlham Əliyevin
rəhbərliyi ilə bu istiqamətdə genişmiqyaslı layihələr həyata keçirilir.
Nazirlər Kabinetinin 2023-cü il 18 mart tarixli qərarı ilə “Füzuli şəhərinin 2040-cı ilədək
inkişafına dair Baş plan” təsdiq edilib. Bu sənəd şəhərin
müasir şəhərsalma prinsipləri əsasında inkişafını və dayanıqlı gələcəyini
müəyyənləşdirən mühüm strateji sənəddir.
Qısa
müddətdə Füzulidə mühüm infrastruktur layihələri reallaşdırılıb. “Füzuli”
yarımstansiyası, Füzuli Rəqəmsal Yarımstansiyası və İdarəetmə Mərkəzi,
Köndələnçay su anbarları kompleksi və digər mühüm obyektlər istifadəyə verilib.
Nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı da xüsusi diqqət mərkəzindədir. Zəfər
yolu, Füzuli-Hadrut və Əhmədbəyli-Füzuli-Şuşa avtomobil yollarının istifadəyə
verilməsi Füzulinin Qarabağın digər əraziləri ilə əlaqələrinin
genişləndirilməsinə və regionun iqtisadi inteqrasiyasına mühüm töhfə verir. Füzuli
Beynəlxalq Hava Limanının cəmi səkkiz ay ərzində inşa edilərək 2021-ci il
oktyabrın 26-da istifadəyə verilməsi isə şəhərin və bütövlükdə Qarabağın
nəqliyyat imkanlarının genişləndirilməsi baxımından mühüm tarixi hadisə oldu.
Hava limanı Azərbaycanın Qarabağ bölgəsinin dünyaya açılan mühüm qapılarından
birinə çevrilib.
Füzulinin
yenidən qurulmasının miqyası Prezident İlham Əliyevin azad edilmiş ərazilərə
mütəmadi səfərlərində də öz əksini tapır. 2020-ci il noyabrın 16-da Füzuli
şəhərində Azərbaycan bayrağını ucaldan dövlət başçısı sonrakı illərdə burada
yol, enerji, su, səhiyyə, təhsil və yaşayış infrastrukturu ilə bağlı çoxsaylı
layihələrin təməlqoyma və açılış mərasimlərində iştirak edib. Bu səfərlər
Füzulinin bərpasının sistemli və ardıcıl dövlət siyasətinin tərkib hissəsi
olduğunu göstərir.
Böyük
Qayıdış proqramı çərçivəsində 2023-cü il avqustun 18-dən keçmiş məcburi
köçkünlərin Füzuli şəhərinə qayıdışı başlanıb. İlk mərhələdə 144 ailə
köçürülüb. İndiyədək
Füzuliyə 827 ailə, 3153 nəfər köçürülüb. Bu göstərici Böyük
Qayıdışın artıq konkret nəticələrə çevrildiyini, vaxtilə doğma yurdlarından
didərgin salınmış insanların Füzulidə yenidən həyat qurduğunu göstərir. Beləliklə,
Füzulidə quruculuq prosesi yalnız yeni binaların və yolların inşası ilə
məhdudlaşmır. Burada əsas məqsəd insan amilinin ön plana çəkildiyi, müasir və
rahat yaşayış mühitinin yaradıldığı yeni şəhər modelinin formalaşdırılmasıdır.
Füzulinin
bərpası Azərbaycanın dost və qardaş dövlətlərlə həmrəyliyinin də mühüm
nümunəsinə çevrilib. Özbəkistan və Qazaxıstanın Füzulinin yenidən qurulmasına
verdiyi töhfələr Türk dünyasının birliyinin real ifadəsidir. Özbəkistan
Füzulidə Mirzə Uluqbəy adına 1 nömrəli tam orta məktəb, Qazaxıstan isə Kurmanqazı
adına Uşaq Yaradıcılıq Mərkəzi tikib.
17 oktyabr Füzulinin tarixində yeni bir mərhələnin başlanğıcıdır. Bu tarix 27 illik işğala son qoyan qəhrəmanlıq salnaməsini, şəhidlərimizin qanı bahasına qazanılmış Zəfəri və Azərbaycan xalqının sarsılmaz iradəsini özündə birləşdirir. Bu gün Füzulidə aparılan genişmiqyaslı quruculuq işləri göstərir ki, Azərbaycan dövləti ərazi bütövlüyünü bərpa etməklə yanaşı, işğaldan azad edilmiş torpaqlarda yeni və dayanıqlı həyat qurur. Dağıdılmış şəhərin yenidən salınması, ərazilərin minalardan təmizlənməsi, müasir infrastrukturun yaradılması və keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qaytarılması Böyük Qayıdış siyasətinin bir-birini tamamlayan istiqamətləridir. Füzuli bu gün keçmişin ağrısını, Zəfərin qürurunu və gələcəyin ümidlərini özündə birləşdirən şəhərdir. Burada hər yeni yaşayış məhəlləsi, yol, məktəb, sosial obyekt və qayıdan ailə Azərbaycanın Zəfər tarixinin davamını təşkil edir. Füzulinin Zəfərdən Böyük Qayıdışa uzanan yolu Azərbaycan dövlətinin gücünü, xalqımızın milli iradəsini və gələcəyə inamını nümayiş etdirən tarixi salnamədir.
Vasif Qafarov
Milli Məclisin deputatı
