Türkmənistan Prezidenti cənab Sərdar Berdiməhəmmədovun bu gün, iyunun 22-də Bakıya rəsmi səfəri, səfər çərçivəsində Azərbaycan Prezidenti cənab İlham Əliyevlə keçirdiyi görüş və mətbuata verdikləri bəyanatlar göstərir ki, iki ölkə arasında münasibətlər ənənəvi dostluq və qardaşlıq çərçivəsini aşaraq daha dərin strateji əməkdaşlıq mərhələsinə qədəm qoyur. Səfər yalnız ikitərəfli əlaqələrin inkişafı baxımından deyil, həm də Xəzər hövzəsi, Mərkəzi Asiya, Cənubi Qafqaz və Avropa arasında formalaşan yeni geoiqtisadi reallıqlar kontekstində mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında xüsusi diqqət çəkən məqamlardan biri münasibətlərin tarixi, mədəni və mənəvi bağlar üzərində qurulduğunu vurğulamaqla yanaşı, bu əlaqələrin konkret iqtisadi və siyasi məzmunla zənginləşdirilməsinin vacibliyini ön plana çıxarması oldu. Dövlət başçısı nəqliyyat-logistika əməkdaşlığını “strateji əhəmiyyətə malik” sahə kimi qiymətləndirərək bildirdi ki, müasir dünyada təhlükəsiz və etibarlı nəqliyyat marşrutları məhduddur və belə layihələr yalnız yüksək siyasi etimad şəraitində uğurla həyata keçirilə bilər. Bu yanaşma Azərbaycanın son illərdə formalaşdırdığı Orta Dəhliz strategiyası ilə tam uzlaşır və Türkmənistanın bu prosesdə rolunun artacağını göstərir.
Prezident İlham Əliyevin Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət Şurasına tamhüquqlu üzv qəbul edilməsini “tarixi hadisə” adlandırması da təsadüfi deyildi. Bu fikir Azərbaycanın özünü yalnız Cənubi Qafqaz ölkəsi kimi deyil, həm də böyük Mərkəzi Asiya məkanının ayrılmaz siyasi və iqtisadi tərəfdaşı kimi görmək istədiyini bir daha nümayiş etdirir. Türkmənistanın bu məsələdə göstərdiyi dəstək isə Bakı ilə Aşqabad arasında qarşılıqlı strateji etimadın yüksək səviyyəsini təsdiqləyir.
Prezident Sərdar Berdiməhəmmədov da Azərbaycanla əməkdaşlığın praktik istiqamətlərinə xüsusi diqqət yetirdi. Onun energetika, nəqliyyat, kimya və tekstil sənayesini prioritet sahələr kimi qeyd etməsi, eləcə də Şərq–Qərb nəqliyyat və tranzit dəhlizlərinin inkişafı üzrə razılaşmaları vurğulaması göstərir ki, Türkmənistan Azərbaycanı yalnız dost və qardaş ölkə deyil, həm də qlobal bazarlara çıxış üçün etibarlı geostrateji tərəfdaş hesab edir.
Bu səfərin ən mühüm geoiqtisadi aspektlərindən biri Türkmənistanın enerji resurslarının Azərbaycan vasitəsilə Qərb və Avropa bazarlarına çıxarılması perspektividir. Dünyanın ən böyük təbii qaz ehtiyatlarından birinə malik olan Türkmənistan uzun illər ixrac marşrutlarının məhdudluğu ilə üzləşib. Azərbaycan isə artıq Cənub Qaz Dəhlizi, TANAP və TAP layihələri vasitəsilə Avropaya enerji nəql edən etibarlı enerji tərəfdaşı kimi öz mövqeyini möhkəmləndirib. İki ölkə arasında enerji əməkdaşlığının dərinləşməsi gələcəkdə Türkmən qazının Xəzər hövzəsi üzərindən Avropa bazarlarına çıxarılması üçün əlavə imkanlar yaradacaq. Bu isə həm Avropanın enerji təchizatının şaxələndirilməsinə, həm də Azərbaycanın regional enerji habı kimi rolunun daha da güclənməsinə xidmət edəcək.
Nəqliyyat-logistika baxımından da əldə olunan razılaşmalar böyük əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycan və Türkmənistan Xəzərin iki sahilində yerləşən əsas tranzit dövlətlər kimi Orta Dəhlizin inkişafında açar rol oynayırlar. Liman infrastrukturu, gəmiçilik imkanları və multimodal daşımalar sahəsində əməkdaşlığın genişlənməsi Çin–Mərkəzi Asiya–Xəzər–Cənubi Qafqaz–Avropa marşrutunun rəqabət qabiliyyətini artırmaqla yanaşı, regionun qlobal ticarət sistemində mövqeyini də gücləndirə bilər.
İmzalanan sənədlərin geosiyasi təsirləri də diqqətəlayiqdir. Bir tərəfdən, onlar Türk dövlətləri arasında inteqrasiyanın dərinləşməsinə və Xəzər hövzəsində qarşılıqlı etimadın möhkəmlənməsinə töhfə verir. Digər tərəfdən isə Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə Avropa arasında strateji körpü rolunu daha da gücləndirir. Bu əməkdaşlıq modeli Avrasiyada yeni iqtisadi əlaqələrin formalaşmasına, alternativ nəqliyyat marşrutlarının inkişafına və regional sabitliyin möhkəmlənməsinə xidmət edə bilər.
Prezident Sərdar Berdiməhəmmədovun Azərbaycan tərəfindən “Dostluq” neft tankerinin hədiyyə edilməsini ölkələrimiz arasındakı qardaşlıq münasibətlərinin rəmzi kimi qiymətləndirməsi də simvolik məna daşıyır. Bu addım yalnız diplomatik jest deyil, həm də enerji və nəqliyyat sahələrində uzunmüddətli strateji tərəfdaşlığın praktiki ifadəsi kimi dəyərləndirilməlidir.
Nəticə etibarilə, Bakı görüşü Azərbaycan–Türkmənistan münasibətlərinin keyfiyyətcə yeni mərhələyə keçdiyini göstərir. Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı siyasi etimad, nəqliyyat-logistika və enerji əməkdaşlığı, eləcə də Prezident Sərdar Berdiməhəmmədovun önə çəkdiyi iqtisadi inteqrasiya və Şərq–Qərb dəhlizlərinin inkişafı perspektivləri iki qardaş ölkənin yalnız ikitərəfli deyil, həm də daha geniş Avrasiya geosiyasi və geoiqtisadi məkanında təsir imkanlarını artıracaq mühüm strateji amillər kimi qiymətləndirilə bilər.
Azay Quliyev
Milli Məclisin deputatı
